Vàng tặc băm nát “huyện vàng”

Sông Hinh “huyện vàng” vốn nổi tiếng từ lâu. Đâu đó, vàng sa khoáng lẫn trong đất, trong đá ở vườn nhà, cả ruộng đồng, sông suối, núi non cao... Bao năm rồi, giới vàng tặc khắp nơi trong nước săn lùng, lúc lén lút, khi ồ ạt kéo về nơi đây cày xới, băm nát từng “tấc đất, tấc vàng”! Đang thời kỳ “sốt” vàng tăng cao, nhiều nhóm vàng tặc lại bùng phát, lộng hành ngày đêm đào phá nát suối Bùn, suối Ea Trol, nương rẫy lấy đá xay vàng; ngang nhiên đưa máy móc cơ giới xới tung lòng hồ chứa nước Buôn Đức. Dùng xe cơ giới đào múc đất đãi vàng trong lòng hồ Buôn Đức Bãi đào vàng hầm hố, nham nhở trong lòng hồ Buôn Đức Băm nát nương rẫy lấy “đá vàng” 14 giờ ngày 1-10. Trời lơ lửng. Những hạt nắng vàng ươm như mật chảy tràn trên ngàn cây, trên những nương ngô, những đồi mía non tơ, rẫy lúa đang thì con gái ở hai bên đường về các xã Ea Bia, Ea Trol (huyện Sông Hinh). Nhưng rải rác trên “thảm xanh” bạt ngàn ấy, nhiều cây cối, đất đá bị lật tung không thương tiếc, lỗ chỗ hầm hố, nham nhở. Ở đó có nhiều tốp người, tay cuốc, tay xẻng, đang hì hục đào bới tìm lấy đá để xay đãi vàng. Những điểm khai thác vàng trái phép này đã bùng phát trong vài tuần nay. Họ (vàng tặc) dựng cả lán trại tạm bợ hoặc chặt cây che nắng để đào cào lớp đất mặt sâu chừng 0,3-0,5m, rồi bóc lớp đá, tuyển chọn loại đá có lẫn chì, thạch anh đem về xay lấy vàng. Tại khoảnh đất ở buôn Dành, xã Ea Bia, ông Nguyễn Văn Tâm - một vàng tặc ở thị trấn Hai Riêng - vô tư phân tích: “Chúng tôi đã thuê đất rộng chừng 3.000m2 với giá 7 triệu đồng của bà con dân tộc thiểu số để lấy đá vàng trong 3 tháng. Một ngày, mỗi người đào ít nhất cũng được 2 bao, nặng khoảng 1 tạ. Đá đem xay, nếu may thì được 1 - 3 phân vàng, bán được 500 - 700 nghìn đồng. Ngày nào “bèo” lắm cũng kiếm được từ 300 nghìn đồng, hơn hẳn ngày công lao động làm thuê, mướn!”. “Phong trào” thuê đất nông nghiệp đào đá vàng diễn ra phức tạp hơn, gay gắt hơn ở buôn Ly, xã Ea Trol. Hàng chục người tự do cày xới, móc đất thành hố sâu tìm đá đãi vàng. Nhiều diện tích được vàng tặc thuê lại của một số hộ đồng bào dân tộc thiểu số từ tháng 4 và được “quyền” khai thác đá trái phép đến đầu năm 2012! Vì cái lợi trước mắt mà những người cho thuê đất nông nghiệp đã quên rằng, hệ lụy của tình trạng đào bới đất tìm đá đãi vàng là mưa lũ sẽ làm rửa trôi lớp đất mặt, trơ đá, làm giảm độ phì nhiêu của đất, mất công cải tạo lại mặt bằng, ảnh hưởng lâu dài đến sản xuất, trễ mùa vụ... Chủ tịch UBND xã Ea Trol - ông Ksol Y TLeng - cho biết, thống kê ban đầu, có gần 2ha đất nương rẫy bị đào phá lấy đá đãi vàng. Việc cho thuê đất và đào đá cũng nảy sinh nhiều mâu thuẫn, tranh chấp đất đai hay thù hằn cá nhân giữa các hộ gia đình. Xã đã huy động lực lượng tuyên truyền, vận động dân không cho thuê đất, truy quét các đối tượng đào đá. Tuy nhiên, vụ việc chỉ tạm lắng trong thời gian ngắn. Đặc biệt, vàng tặc chuyển sang khai thác đá vào ban đêm nên khó có thể ngăn chặn triệt để! “Trảm” lòng hồ Buôn Đức và suối Ea Trol 15h30 ngày 1-10. Khi rời “điểm nóng” đào đá vàng băm nát nương rẫy, tôi nhận được nguồn tin vàng tặc đang lộng hành “trảm” lòng hồ chứa nước Buôn Đức (hồ này đang xây dựng chưa hoàn thành - PV) để đãi vàng giữa thanh thiên bạch nhật. Tôi tức tốc đến nhà ông Nay Y Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Ea Trol - để nhờ dẫn đường. Đào băm nát đất nương rẫy ở xã Ea Trol để lấy đá xay đãi vàng Nhưng ông Y Bình có dấu hiệu “bảo kê” vàng tặc khi bảo rằng, lâu rồi không ai làm vàng và mới hôm qua (ngày 30-9) đã vào kiểm tra cũng không thấy. Ông Bình đã tìm cách “giữ” chúng tôi tại nhà nhằm “ngăn” nhà báo tiếp cận điểm khai thác vàng trái phép với quy mô lớn này. Tôi đành giả vờ nói với ông Bình là trở về “phố núi” Hai Riêng; rồi sau đó quay ngược xe đi vào bãi vàng trong lòng hồ. Đến đây, tôi không thể tin vào mắt mình khi ở ngay nơi đang xây dựng đập chính hồ chứa nước Buôn Đức, vàng tặc ngang nhiên dùng các loại phương tiện cơ giới hiện đại (gồm máy ủi, máy xúc, máy bơm, máy phát điện, máng xối...) để đãi vàng. Song, dường như đã được báo trước “có động”, hàng chục vàng tặc ngừng hoạt động, chạy táo tác vào bìa rừng. Một người đàn ông (trông có vẻ như ông chủ của nhóm đào vàng) trạc khoảng 40 tuổi, tên là Lâm, quê ở Nam Định, không ngần ngại đứng ở giữa 3 lán trại lớn, trò chuyện với tôi rằng: “Ở đây người ta làm sạch vàng rồi. Tụi tôi chỉ làm “xái” lại kiếm chút đỉnh vàng về quê lo cho con cái ăn học!”. Nói thế, chứ trước mặt tôi, cả một vùng lòng hồ rộng lớn vài hécta chạy dọc theo suối Lạnh chảy ra suối Ea Trol (đoạn suối nhỏ) đang bị vàng tặc đào xới ngổn ngang, tan hoang. Đại “công trường” đào vàng này với hàng trăm hầm hố lớn, nhỏ, sâu từ 2 - 5m, loang lổ như trận bom giội. Không chỉ thế, nhiều đám ruộng lúa gần đó vừa thu hoạch đã bị máy xúc múc đất sâu hoắm, nhiều đoạn suối nằm phía ngoài lòng hồ cũng bị xới tung đãi vàng. Tình trạng này vừa gây ảnh hưởng thi công công trình hồ Buôn Đức, xáo trộn cảnh quan môi trường, vừa làm biến đổi dòng chảy nghiêm trọng và nguồn nước suối Ea Trol chảy ra sông Hinh đục ngầu... Trước đây, do có tin đồn nhiều người trúng đậm vàng, khoảng 300 người dân nghèo ở sông Hinh đã kéo vào lòng hồ làm vàng. Sau đó, ngày 24-5-2011, lực lượng chức năng đã trục xuất toàn bộ ra ngoài. Vậy mà, hơn 3 tháng qua, hàng chục người dân ở các nơi khác đến huy động máy móc cơ giới đãi vàng cả ngày lẫn đêm, nhưng mấy ông cán bộ địa phương lại làm ngơ hoặc xử lý không kiên quyết. Ông Ma Vai (sinh năm 1958, ở buôn Bầu, xã Ea Trol) đang chăn bò bên suối, nói: “Bà con bức xúc lắm vì đãi vàng làm cho cái suối bẩn quá, nhiễm hoá chất thuỷ ngân, không tắm giặt được và cái con bò không uống được!”. Điều khó hiểu là, điểm khai thác vàng sa khoáng trái phép cách trung tâm hành chính UBND xã chỉ khoảng 2km theo đường chim bay, nhưng chính quyền địa phương lại quá dễ dãi, “ưu ái” cho bọn vàng tặc lộng hành xâm chiếm tài nguyên, gây mất an ninh trật tự trong suốt thời gian dài như vậy! Dư luận bức xúc đặt câu hỏi: Có hay không việc các đơn vị đang thi công hồ chứa nước buôn Đức đã tham gia đưa xe cơ giới vào làm vàng và cán bộ địa phương “bảo kê” bọn vàng tặc(?). Làm việc trực tiếp với PV, ông Ksor Y TLeng thừa nhận: “Cán bộ chức năng xã đã thiếu nhiệt tình trong việc kiểm tra, ngăn chặn vàng tặc. Việc truy quét điểm vàng gặp khó khăn, bởi đoàn kiểm tra đến thì bọn chúng ngừng hoạt động, khi rút đi thì mọi việc đâu lại vào đấy. Tôi chắc có cán bộ địa phương thông đồng với bọn vàng tặc, vì cứ mỗi lần sau cuộc họp lên kế hoạch truy quét thì bọn chúng đều biết trước và lẩn tránh, tẩu tán phương tiện!”. Theo kế hoạch, hồ chứa nước Buôn Đức (vốn đầu tư của Chính phủ 113 tỉ đồng) hoàn thành và đưa vào sử dụng vào tháng 8-2011. Nhưng hiện nay công trình này vẫn còn ngổn ngang, chưa tích nước, trong khi vàng tặc đang băm nát lòng hồ để đãi vàng làm ảnh hưởng lớn đến thi công. Không lẽ chính quyền địa phương bất lực? Lạnh người với hầm vàng trong lòng núi Hòn O 19 giờ đêm 1-10. Tôi bụng đói cồn cào, phải chạy xe máy ở nơi “huyện vàng” hơn 20 cây số, rồi đi bộ đoạn đường rừng dài, leo núi dựng đứng để mục kích điểm đào hầm vàng trong lòng núi Hòn O, xã Đức Bình Tây. Tới hầm vàng đầu tiên, chúng tôi bắt gặp ngay nhiều chiếc xe Honda dựng bên ngoài và nhóm 5 người đang đốt lửa để sưởi ấm, chuẩn bị chui vào hầm đào đá vàng. Hầm đào vàng ở Hòn O Trưởng Công an xã Đức Bình Tây Phạm Thọ đã “điểm mặt” cụ thể từng tên như: Nguyễn Văn Sơn, Trần Thanh Tâm, Lê Văn Hiền, Nguyễn Nhật Trường... chuyên đào vàng trái phép ban đêm. Tôi cùng anh Lô Mô Y Veo (công an viên xã) chui tọt vào hầm, lom khom đi từng bước, rọi đèn pin xem có còn vàng tặc ở bên trong hay không. Hầm chỉ rộng chừng 0,8m, cao từ 1,2 - 1,4m, hai bên thành hầm có đoạn được lát ván ngăn đá lở, thỉnh thoảng lại có khung cây chống tạm bợ đề phòng sập hầm. Càng vào sâu khoảng 50 - 70m, không khí càng ngột ngạt, có cảm giác như thiếu ôxy đến ngạt thở. Anh Lô Mô Y Veo cho hay: “Ở đây có 2 đường hầm vàng khoét sâu trong lòng núi dài khoảng 300m, nhiều ngách, ngoằn ngoèo như tổ mối. Bọn vàng tặc bạo gan lắm, mạnh ai nấy làm trong hầm sâu hun hút này, rất nguy hiểm; đã có 3 người chết vì sập hầm!”. Tôi bất giác lạnh người, nhún vai rùng mình, vội vàng trở ra khỏi hầm. Theo ông Phạm Văn Bình - Chủ tịch UBND xã Đức Bình Tây - nạn đào vàng ở Hòn O bùng phát trở lại vào giữa tháng 8-2011 đến nay, có lúc lên đến gần 100 người. Xã phải thành lập chốt chặn, hàng ngày cử 2 cán bộ kiểm tra từ 7 giờ sáng đến 17 giờ. Do vậy, bọn vàng tặc chỉ còn từ 15-20 người chuyển sang hoạt động ban đêm nên rất khó ngăn chặn. Chúng tôi đang lo ngại Hòn O có thể bị sập hầm bất cứ lúc nào. Thêm vào đó, hiện từ lưng chừng (nơi miệng hầm) lên đỉnh núi có độ cao hơn 50m đã xuất hiện một vết nứt gãy dài, có khả năng sạt lở nặng. Huyện, xã đang bàn tính phương án tối ưu là cho nổ mìn đánh sập và bịt kín 2 miệng hầm để bảo vệ núi Hòn O đã bị đào “rỗng ruột”!... 22 giờ đêm 1-10, tôi xuống núi trong cơn mưa lạnh buốt. Chợt nghĩ, giờ này các điểm khai thác vàng trái phép ban đêm vẫn đang sôi động ở khắp nơi trên “huyện vàng” Sông Hinh. Và cuộc chiến chống vàng tặc của chính quyền huyện còn lắm gian nan, cam go!